Home هه‌واڵه‌کان شوێنه‌واری کولتووری سیاسی له‌سه‌ر به‌شداریی ژنان و لاوان له پرۆسه‌ی سیاسیدا

شوێنه‌واری کولتووری سیاسی له‌سه‌ر به‌شداریی ژنان و لاوان له پرۆسه‌ی سیاسیدا

law-helbjardnisiasiقادر عەزیز بێگی

به‌شی یه‌که‌م

به‌شداریی سیاسی به کرده‌وه و هزر، له پرۆسه‌یه‌کی سیاسیدا تایبه‌تمه‌ندی خۆی هه‌یه. یه‌کێک له ئامانجه‌کانی گه‌شه پێدانی سیاسی، به‌شداریی

به‌ر چاوی چین و توێژه‌کانی کۆمه‌ڵگا و کێبـڕکێ له ژیانی سیاسی ‌دایه.

بێ‌گومان بۆ گه‌شه کردنی سیاسی، به‌شداریی هه‌موو چین و توێژه‌کانی کۆمه‌ڵگا له سیاسه‌تدا پێویسته. له کوردستاندا، به‌شداریی

سیاسی هه‌موو چین و توێژه‌کانی کۆمه‌ڵگا ته‌نیا له هێندێک هه‌لومه‌رجی تایبه‌تیدا نه‌بێ، زۆر به‌ر چاو نه‌بووه.

له بارودۆخی رامیاری و پێکهاته‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌وتۆدا (که هۆکاری خۆی هه‌یه)، به‌شداری چین و توێژه‌ جیاوازه‌کانی کۆمه‌ڵگا له پرۆسه‌ی سیاسیدا چکۆله‌تر ده‌بێته‌وه و به‌شداریی که‌متری تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگای لێ ده‌که‌وێته‌وه. پرسیارێک دێته‌ پێش که ئایا کولتووری سیاسیی کۆمه‌‌ڵگا چ کارتێکه‌ریه‌کی له‌سه‌ر به‌شداری چینه‌کانی کۆمه‌ڵگا له پرۆسه‌ی سیاسیدا ده‌بێت و هه‌روه‌ها ئه‌م کولتووره سیاسییه‌ چ کارتێکه‌رییه‌کی له‌سه‌ر به‌شداریی ژنان و لاوان له پرۆسه‌ی سیاسیدا هه‌یه؟

ره‌گ و ریشه‌ی فه‌رهه‌نگی سیاسیی هه‌ر کۆمه‌ڵگایه‌ک له رابردووی ئه‌م کۆمه‌ڵگایه‌وه‌ سه‌رچاوه ده‌گرێت. تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگا که له بواری سیاسیه‌وه، ره‌وشی ئێستای کۆمه‌‌ڵگایان لا په‌سند بێ، هه‌ر به‌‌و ره‌وشه سیاسییه‌یه‌ش‌ را دێن. ره‌نگه هه‌ر ئه‌و پێکهاته فه‌رهه‌نگییه سیاسییه، جاروبار له به‌رزی و نه‌زمی دابێت.

١. واتای به‌شداری له پڕۆسه‌ی سیاسیدا

له دوای شه‌ری دووهه‌می جیهانی، به‌شداری له پرۆسه‌ی سیاسی هه‌ر وه‌ک هه‌موو چه‌مکه سیاسییه‌کانی دیکه، ئاڵوگۆری به خۆیه‌وه بینیوه و له فه‌رهه‌نگی سیاسیی گشتیدا ئه‌م واتایه به کار ده‌بردرێ که به‌شداریی سیاسی، به‌شداری خۆ ویستانه‌ی تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگا له هه‌ڵبژاردنی رێبه‌رانی سیاسی و هه‌روه‌ها له به‌شداریی راسته‌وخۆ و ناراسته‌وخۆی سیاسی بۆ به‌ڕێوه‌‌بردنی گشتیی کۆمه‌ڵگایه.

مایرۆن واینێر Myron Weiner ئاوا باسی به‌شداری له پرۆسه‌ی سیاسیدا ده‌کات:

"به‌شداریی سیاسی یانی هه‌ر کرده‌وه‌یه‌کی خۆبه‌خشانه‌ی سه‌رکه‌وتوو (یان پێچه‌وانه)، به شێوه‌ی رێکخراویی یا غه‌یره رێکخراوه‌یی، کاتی یان به‌رده‌وام، ره‌وا یان ناڕه‌وا بۆ شوێندانه‌ری له هه‌ڵبژاردنی رێبه‌رانی سیاسی و به‌ڕێوه بردنی کۆمه‌ڵگا چ به شێوه‌ی ناوچه‌یی و چ نه‌ته‌وه‌یی بێت".

لێستێر. و. میلبرات lester w milbrath ئاوا باسی به‌شداری له پرۆسه‌ی سیاسیدا ده‌کات:

"به‌شداریی سیاسی کرده‌وه‌یه‌که بۆ کاریگه‌ری یان کارتێکردن له‌سه‌ر ئاکامی پرۆسه‌‌ی هه‌ڵبژاردن له چوارچێوه‌ی حکوومه‌تێکدا".

٢. هۆکاره گرینگه‌کانی به‌شداری له پرۆسه‌ی سیاسیدا:

بنه‌ماکانی هه‌ڵسوکه‌وتی سیاسیی تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگایه‌ک به‌م شێوه پۆلێن ده‌کرێت؛

هه‌ڵسوکه‌وتی که‌سایه‌تی و ناوچه‌یی.

ــ هه‌ڵسوکه‌وتی که‌سایه‌تییه‌کان

خۆیان له رابردووی بنه‌ماڵه‌یی که بۆ تاکێک به میرات ماوه‌ته‌وه، پێداویستی و حه‌زه‌کانی تاک، پێداویستی و هه‌ست و سروشتی ده‌روونی، بیر و باوه‌ڕ و هۆگری، یان قۆناخی سه‌ره‌تایی رێگا بۆ گه‌یشتن به ئامانجێک. ئه‌و هۆکارا‌نه شوێنه‌واری راسته‌خۆی به سه‌ر هه‌ڵسوکه‌وتی سیاسیدا هه‌یه. به‌ڵام هۆکاره کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان، به پێچه‌وانه‌وه، له رێگای که‌سایه‌تیی تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگا کاریگه‌ری ده‌بێت.

ــ هه‌ڵسوکه‌وتی ناوچه‌یی یان مه‌ڵبه‌ندی، ورده ورده و به تێپه‌ڕبوونی کات و شێوه‌ی پێکهاته‌ی که‌سایه‌تی و باوه‌ڕی سیاسی، رۆڵی خۆی ده‌بێت. له‌م لێکدانه‌وه‌دا هیچ یه‌ک له هه‌ڵسوکه‌وته‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و یان که‌سایه‌تیی سه‌ربه‌خۆ نین؛ له هه‌مان کاتدا که کۆمه‌ڵ له‌سه‌ر تێڕوانینی سیاسی تاک ده‌ور ده‌بینێ، پێکهاته‌ی که‌سایه‌تیش زۆر کاریگه‌ر نییه، به‌ڵکو بارودۆخ و ده‌رفه‌ت و تواناکانی کۆمه‌ڵایه‌تی له چوارچێوی داب و نه‌ریت و کولتووری کۆمه‌لایه‌تی ئه‌و کۆمه‌‌ڵگایه جێگه و پێگه‌ی خۆی ده‌بینێته‌وه. کاریگه‌ری هه‌ڵسوکه‌وته‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و که‌سایه‌تییه‌کان له سه‌ر به‌شداری هاونیشتیمانان له پرۆسه‌ی سیاسیدا، وه‌ک به‌شداری سیاسی و گه‌شه پێدانی پرۆسه‌ی سیاسی له رێکخراوه‌ سیاسییه‌کاندا خۆ ده‌نوێنێت.

٣. فه‌رهه‌نگ یان کولتووری سیاسی:

کاتێک باسی کولتووری سیاسی ده‌که‌ین، هاوکات ده‌چینه ناو بیر و هزری تاکه‌کان و به که‌ڵک وه‌رگرتن له ئامراز و که‌ره‌‌سه‌کانی زانستی ده‌رونناسی هۆکاری هه‌ڵسوکه‌وته سیاسییه‌کان، شه‌رح و شرۆڤه ده‌که‌ین و له‌سه‌ر بناغی ده‌رونناسی سیاسی، بۆمان ده‌رده‌که‌وێ که باوه‌ڕ و هه‌ڵسوکه‌وتی سیاسی تاکه‌کان، چۆناوچۆن بیچم ده‌گرێت.

فه‌رهه‌نگی سیاسی، ئاقار و تێـڕوانینه جیاوازه فکرییه‌کان، رێنوێنی ده‌کا و بۆ سیاسه‌ته گشتییه‌کانی بڕیار وه‌رده‌گیردرێت. له چوارچێوی بیر و هزری تاکه‌کاندا له ناوچه‌، یان مه‌ڵبه‌ندێک شێوه‌ی تێـڕامان، ئاوات، ویست و داخوازییه سیاسییه‌کان پێک‌ د‌ێن. گرینگ‌ترین کار، روون کردنه‌وه و شرۆڤه‌ی رووداو و راستییه‌کانی ئه‌و ناوچه یا مه‌ڵبه‌نده‌یه که بۆ راکێشانی تاکه‌کان له‌ هه‌ڵوێست وه‌رگرتن له بواری کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسییه‌وه روو ده‌ده‌ن. واته ده‌توانین کولتووری سیاسی ئاوا پێناسه بکه‌ین که هه‌ڵوێست و کرده‌وی سیاسی هه‌ر تاکێکی کۆمه‌ڵگا، پێوه‌ندی به هۆکار، بارودۆخ ، ئاوات و ئامانجی ئه‌و تاکانه‌وه‌هه‌یه.

له کۆمه‌ڵگایه‌کی سیاسی کراوه‌دا، بیر و هزری تاکه‌کان سه‌ره‌ڕای ئاشنا بوون له‌گه‌ڵ پێکهاته‌کانی ئه‌و کۆمه‌ڵگایه ‌و وه‌ده‌ست هێنانی زانیاری سیاسی زیاتر، کاریگه‌رتر و، له هه‌مان کاتیشدا بواری فێربوون و راهێنان، باشتر ده‌ور و رۆڵی خۆی ده‌گێڕێ.

له‌ پرۆسه‌یه‌کی‌ ئه‌وتۆ‌دا داب و نه‌ریته کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان له رێگای بنه‌ماڵه‌، بیر و باوه‌ڕ، شێوه‌ی په‌روه‌رد و بارهێنان، ئایین و هه‌روه‌ها که‌ره‌سه‌کانی راگه‌یاندن له نه‌وه‌یه‌ک بۆ نه‌وه‌یه‌کی دیکه ده‌گوازرێته‌وه.

٤. به‌شداری له پرۆسه‌ی سیاسی و کولتووری سیاسی:

کولتووری سیاسی هه‌ڵقوڵاوی به‌شداری کردن له پرۆسه‌ی سیاسییه و هه‌ر چه‌شنه پێداچوونه‌وه و گۆڕانکاری له شێوه‌ی کار و باری سیاسی له کولتووری سیاسییه‌وه سه‌رچاوه ده‌گرێت. کولتووری سیاسی داهێنه‌ری به‌شداری له پرۆسه‌ی سیاسی دایه.

هه‌ر چه‌ند کولتووری سیاسی له کولتووری ملکه‌چی و کۆیله‌یی دوور بێته‌وه، به‌و راده‌یه‌‌ش سه‌ره‌ڕای شێوه‌ جیاوازه‌کان، له کولتووری به‌شداری کردن له پرۆسه‌یه‌کی سیاسی، نیزیک ده‌بێته‌وه. حیزبه سیاسییه‌کان، قوتابخانه‌، زانکۆ و که‌ره‌سه‌کانی راگه‌یاندن وه‌ک ده‌نگ و ره‌نگ، مزگه‌وت و بڵاوکراوه‌‌کان رۆلی گرینگیان له دروست کردنی کولتووری سیاسی و هه‌ڵوێست و لایه‌نگریی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگادا هه‌یه و بیچم و قه‌واره‌ی تایبه‌تی خۆی پێ ‌ده‌ده‌ن.

کولتووری سیاسی له پرۆسه‌ سیاسییه‌کاندا، تاکوو ئه‌و جێگایه‌ی بۆی بگونجێ له مافی تاکه‌کان داکۆکی ده‌کات و که‌ڵکی لێوه‌ر ده‌گرێت. به‌هێز بوونی پارت یان رێکخراوه سیاسییه‌کان، شیله و شێرازه‌ی پێوه‌ندی نێوان تاقم و گرووپه‌‌کانه که له پێوه‌ندییه هه‌رێمی و ناوچه‌ییه‌کان به‌‌ربه‌رین‌تر و پته‌وتر ده‌نوێنێ.

هێزه‌ سیاسییه‌کان به گه‌ڵاله کردنی شێوازه‌ گونجاوه‌کان بۆ گواستنه‌وه‌ی هێورانه‌ی ده‌سه‌ڵات و راکێشانی سرنجی پێکهاته نوێیه‌کان بۆ ناو جه‌رگه‌ی پێکهاته سیاسییه‌کان، هۆی به‌رده‌وامی سیاسی و گۆرانکارییه ئه‌رێنییه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگا ده‌‌سه‌لمێنێت.

به‌شداری ژنان له پرۆسه‌ی سیاسیدا

به‌شداری ژنان له پرۆسه‌ی سیاسیدا هۆکارێکه‌ بۆ به هێز کردنی بـڕیار وه‌رگرتن له‌سه‌ر رووداوه‌کان و هه‌روه‌ها رێگایه‌که بۆ هاوخه‌باتی و ژیانێکی خۆش و به‌خته‌ورتری خێزانی و کۆمه‌لایه‌تی.

 

ئاگاداری پرسە و سەرەخۆشی

ئاگاداری پرسە و سەرەخۆشی

بە داخ و کەسەرێکی زۆرەوە بە دۆستان و ئاشنایان ڕادەگەینین، کە بەدیعە ئەمین پوور هاوسەری شەهید ئاغا عەلی سوڵتان پەنا،

زیاتر بخوێنه‌وه‌ ‌

هاوسەری شەهیدێکی حیزبی دێموکرات کۆچی دوایی کرد

هاوسەری شەهیدێکی حیزبی دێموکرات کۆچی دوایی کرد

هاوسەری شەهیدێکی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و ئەندامی حیزبی دێموکرات لە تەمەنی ٨٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

زیاتر بخوێنه‌وه‌ ‌

مەترسی دیپۆرت بۆ ئەندامێکی چالاکی حیزب

مەترسی دیپۆرت بۆ ئەندامێکی چالاکی حیزب

پۆلیسی فینلاند دوو جار هەوڵی داوە ئاسۆ (عەبدوڵقادر) نزاکەت ئەندامی چالاکی حیزب لە فینلاند و

زیاتر بخوێنه‌وه‌ ‌

لە وڵاتی فینلادا بۆ ئیدانەکردنی بە زۆر ناردنەوەی چالاکوانانی کورد بۆ ئێران سیمینارێک ڕێکخرا.

لە وڵاتی فینلادا بۆ ئیدانەکردنی بە زۆر ناردنەوەی چالاکوانانی کورد بۆ ئێران سیمینارێک ڕێکخرا.

ڕۆژی سێشەممە، ڕێکەوتی 2017.6.6 لە لایەن چەند چالاکڤانێکی کورد،  بە سیمینارێک ئیدانەی بە زۆر ناردنەوەی چالاکڤانانی کوردیان کرد.

زیاتر بخوێنه‌وه‌ ‌

کۆچی دوایی ئە ندامێکی حدکا

کۆچی دوایی ئە ندامێکی حدکا

ڕۆژی شە ممە ڕێکەوتی 13/5/2017 باوکی  "قادر پە یڕەویی" کادری پێشووی حیزب، بە نێوی "ساڵح" خەڵکی

زیاتر بخوێنه‌وه‌ ‌

پەیامی هاوخەمیی كۆمیتەی حیزب لە فینلاند بە بۆنەی كۆچی دوایی كەسایەتییەكی ناسراوی ناوچەی كرماشان

پەیامی هاوخەمیی كۆمیتەی حیزب لە فینلاند بە بۆنەی كۆچی دوایی كەسایەتییەكی ناسراوی ناوچەی كرماشان

بە پێی هەواڵی گەیشتوو، رۆژی یەكشەممە 27/11/2016، حاجی عەلی ئەكبەر خالدی، كەسایەتیی خۆشناوی ناوچەی كرماشان‌و

زیاتر بخوێنه‌وه‌ ‌

باوکی شەهیدێکی ڕێگای ڕزگاریی کوردستان کۆچی دوایی کرد

باوکی شەهیدێکی ڕێگای ڕزگاریی کوردستان کۆچی دوایی کرد

مام "موراد عەلیپوور" باوکی شەهید "حوسێن عەلیپوور" ناسراو بە شەهید "حەسۆماڵاویی لە ژیان کرد

زیاتر بخوێنه‌وه‌ ‌

مستەفا هیجری: حیزبی دێموکرات هیچ کات پێشوازی لە پێوەندییەک ناکات کە ڕەوتی دێموکرسیخوازی لە ئێران و ناوچەکەدا تووشی کێشە بکات

مستەفا هیجری: حیزبی دێموکرات هیچ کات پێشوازی لە پێوەندییەک ناکات کە ڕەوتی دێموکرسیخوازی لە ئێران و ناوچەکەدا تووشی کێشە بکات

مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە وتووێژێکدا لەگەل ئاسۆ ساڵح، ڕۆژنامەوانی کوردی دانیشتووی وڵاتی سوێد، باسی لە لایەنە جیاوازەکانی خەباتی نوێی حیزبی دێموکرات کرد

زیاتر بخوێنه‌وه‌ ‌

حیزبی دێموکرات بۆ خەبات دژی ڕێژیمی ئێران لە گەل هەر کام لە حیزب و لایەنە سیاسییەکانی کوردستانی ڕۆژهەڵات کۆبووە

حیزبی دێموکرات بۆ خەبات دژی ڕێژیمی ئێران لە گەل هەر کام لە حیزب و لایەنە سیاسییەکانی کوردستانی ڕۆژهەڵات کۆبووە

حیزبی دیمۆکراتی کوردستانی ئێران، بە مەبەستی بەرینترکردنی خەبات دژی ڕێژیمی ئێران، لە چوارچێوەی گوتار و ستراتژی نوێی ڕاسان لە کوردستانی ڕۆژهەڵات لە گەل هەر کام لە حیزب و لایەنە سیاسییەکانی کوردستانی ڕۆژهەڵات کۆبووە

زیاتر بخوێنه‌وه‌ ‌

حیزبی دێموکرات هێرشه تیرۆریستییەکەی شاری قامیشلووی مەحکووم کرد

حیزبی دێموکرات هێرشه تیرۆریستییەکەی شاری قامیشلووی مەحکووم کرد

دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران سەبارەت به هێرشه تیرۆریستییەکەی شاری قامیشلوو پەیامێکی هاوخەمیی بڵاو کردەوە

زیاتر بخوێنه‌وه‌ ‌

دواهه‌مین هه‌واڵ

سیمینار: رۆژهەڵاتی کوردستان پێشمەرگەو راسان