به‌شه‌کان

بەش: هەواڵی گشتی

 شیاوی و توانایی کوردەکان بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێکی دێموکراتیک لە ناوەڕاستی ناوچەیەکی ناسەقامگیردا نابێ بە کەم بگیرێت. سەرەرای ئەوەی کە توندرەوی ئیسلامی وڵاتانی دەسەڵاتدار لە ناو کوردستانیش شوێندانەر بووە، بەو حاڵەش کوردەکان هەلومەرجی باشتریان هەیە لە دەوڵەتانی ناوچە بۆ دامەزراندنی سیستەمێکی دیموکراتیک.

درێژەی بابەت...

بەش: چالاکیه‌کان

پانێلی گفتگۆی کورد، قوربانی تیرۆریزم: ئەزموونی دوێنی، رەوشی ئەمرۆ و ئاسۆی دوارۆژ بە بەشداری ژمارەیەک لە ئەندامان و لایەنگرانی حیزبی دیموکراتی و نوێنەری رێکخراوە سیاسی و مەدەنیەکانی کوردستانی چالاک لە فینلاند بەرێوە چوو. رۆژی شەممە 23.9.2017 بە بۆنەی بیست و پێنجەمین ساڵڤەگەری کارەساتی میکۆنۆس پانێلێکی گفتگۆ بەو بۆنەوە لە ژێر سەردێری:  کورد قوربانی تیرۆریزم: ئەزموونی دوێنێ، رەوشی ئەمرۆ و ئاسۆی دوارۆژ رێکخرا.

پانێلی کورد قوربانی تیرۆریزم: ئەزموونی دوێنێ، رەوشی ئەمرۆ و ئاسۆی دوارۆژ بە سروودی نەتەوایەتی ئەری رەقیب و خولەکێک راوەستان بە یادی شەهیدانی کوردو کوردستان دەستی پێکرد. بە دوای ئەودا پانێلەکە لە لایەن کاک خالد مهابادی کادری لەمێژینەی حیزب بە کورتەباسێک لە سەر رووداوی میکۆنۆس و شوێندانەری ئەو لەسەر بزاڤی نەتەوایەتی کورد و پێویستی خۆگونجان لە گەڵ سەردەم و بەرێوەبردنی راسان لە رۆژهەڵات، کرایەوە.

لە بەشی یەکەمی پانێلەکە وتاری کۆمیتەی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە فینلاند لەلایەن مەحموود فەتاحی بەرپرسی پێوەندیەکانی کوردستانی کۆمیتەی حیزب لە فینلاند پێشكەش کرا. لە بەشێکی لە وتارەکەیدا بەرێز فەتاحی وتی: " دوژمنانی کورد، کە بینیان تیرۆری قاسملوو نەیتوانی پێشی رەوتی گەشەکردنی خەباتی رزگاری خوازانەی خەڵکی کورد بگرێت و بزاڤی کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستان شێلگیرانەتر لە جاران وەفادار بە رێبازی  رێبەری شەهیدیان پەرە دەستێنێت، ئەوجارە دەستیان بە پیلانی تیرۆری جێنشینی دوکتۆر قاسملوو دوکتۆر سەعید شەرەفکەندی. شەرەفکەندیەک کە لەماوەیەکی کورت دا هەستی بێ قاسملوویی بە سەر حیزبی دیموکرات کەم کردبووە و هەستی باوەر بەخۆبوون و بەهێزبوونی رۆژ بە رۆژ لە ناو تاک تاکی ئەندامانی حیزبی دیموکرات و لاوانی کوردستان بەهێز دەبوو."  لە وتاری کۆمیتەی حیزب وێرای ئاوردانەوە لە تێکۆشان و رۆڵی شەرەفکەندی لە سەر کۆکردنەوە هیزی نەتەوایەتی و سەرانسەری ئێران لە دەوری یەکتر دا هاتبوو: دکتۆر شەرەفکەندی لەو بڕوایەدابوو کە مانەوەی کۆماری ئیسلامی بەهۆی بەهێزی ئەو رژێمە نیە بەڵکوو بەهۆی پڕشوبڵاوی و لاوازی هێزەکانی ئۆپۆزیسیۆنە. بۆیە هەوڵێکی لەبراننەهاتووی دەدا بۆ یەکگرتنی ریزەکانی خەباتی نەتەوایەتی لە رۆژهەڵاتی کوردستان و وێک خستنی تواناکانی ناو بزاڤ و لەو رێگایەشدا پێکهێنانی بەرەیەکی هاوبەشی سەرانسەری لە گەڵ هێزەکانی دێموکراسی خوازی ئێران. ئەرکی سەرشانی ئێمەیە خەونی ریبەرانی خۆمان لە پێناو گەشەکردنی یەکگرتوویی نەتەوایەتی و وێکگەیشتنی نیشتیمانی بەجێ بگەیەنین و رۆحیان بە خەباتی خۆمان شاد کەین.

 بە دوای وتاری کۆمیتە پەیامی هەریەک لە پارتی دێموکراتی کوردستان، یەکیەتی نشتیمانی کوردستان ، فیدراسیۆنی کۆمەڵە کوردیەکان کۆمەڵە کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی شۆرشگیری کوردستانی ئێران و یەکیەتی ژنانی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە لایەن نوێنەرانی ئەو رێکخراوانەوە پێشكەش کرا.

بەشی دووەمی پانێلەکە بۆ بەرێزان مریەم عەلیپوور، عەزیز شێخانی و مەجید حەقی تەرخان کرابوو. لەو بەشەدا هەرکام لە بەشدارانی پانێلەکە وێرای پێشکەشکردنی کورتەباسێک لە سەر کەسایەتی دکتۆر سەعید و رۆڵی ئەو لە ریبەری حیزب وەڵامی پرسیاری کۆرگێرانی بەرنامە و بەشدارانی سمینارەکە دایەوە. لە پانێلەکەدا وێرای ئاوردانەوە لە سەر رابردووی حیزبی دیموکرات و پرسی کورد لە رۆژهەڵات لە پێوەندی لە گەڵ ئەرکی نەوەی ئێستا و رێکخراوەکانی حیزبی بەتایبەت لە دەرەوەی وڵات و پێویستی بەهێزکردنی پێوەندیەکانی نێوان کۆمەڵگای کورد لە دەرەوەی وڵات بۆ پشتیوانی و چالاکتر کردنی راسان گفتگۆ کرا.

 

حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران – کۆمیتەی فینلاند

 

بەش: هەواڵی گشتی

سەدان کەس لە کوردستانیانی دانیشتووی فینلاند و کوردۆستانی ئەو وڵاتە لە کارنواڵێکی بەشکۆدا پشتگیری خۆیان بۆ گشتپرسی سەربەخۆیی کوردستان راگەیاند.

رۆژی هەینی 22.9/2017 کارنوالێکی بەشکۆ بە بەشداری زیاتر لە دوو هەزار کەس لە کوردستانیانی دانیشتووی فینلاند و کوردپەروەرانی ئەو وڵاتە بەرێوە چوو. ئەو کارنڤالە کە لەلایەن دەستەی پشتگیری لە سەربەخۆیی کوردستان رێکخرابوو لە کاژمێر 2ی دوانیوەرۆ تا 6ی ئێوارە درێژەی کێشا لە لایەن چەندین هونەرمەندی خۆبەخشی کورد لە فینلاند جۆش و خرۆشێکی گەرم و پڕهەستی پێدراو و کورد دۆستانی فینلاندی بەشدار لە کارنوالەکەدا لە قسەکانی خۆیاندا پشتگیری خۆیان لە مافی سەربەخۆیی خەڵکی کوردستان و رێفراندۆمی سەربەخۆیی باشووری کوردستان دەربری. کوردستانیانی هەرچوار پارچەی کوردستان و کوردانی خەڵکی وڵاتانی سۆڤیەتی پێشوو بەشداریەکی چالاکانەیان لە کارنواڵی پشتگیری لە سەربەخۆیی کوردستان کرد. پێویستە بوترێت کاناڵەکانی تەلەڤیزیۆنی رووداو، کوردستان ٢٤، سپێدە و کوردستان بە شێوەی راستەوخۆ  هەواڵی ئەو کارنواڵەکای بڵاو دەکردەوە.  

کۆمیتەی پشتگیری لە سەربەخۆیی کوردستان پێکهاتووە لە نوێنەری زۆر بەری هەرە زۆری حیزبەکانی چالاک لە وڵاتی فینلاند و فیدراسیۆنی کۆمەڵە کوردیەکان لەو وڵاتە.

کوردستانیانی رۆژهەڵاتی کوردستان و بەتایبەت ئەندامان و لایەنگرانی حیزبی دیموکرات بەشداریەکی چالاکانە و دیاریان لەو کارنواڵە کرد و بە گرتنی پاس و کەرەسەی هاتووچۆ یارمەتیدەری سەرەکی پێکهێنانی ئەو کارنڤاڵە بوون.

 

حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران – کۆمیتەی فینلاند 

 

 

بەش: چالاکیه‌کان

ژمارەیەک لە حیزب و رێکخراوەکانی سیاسی رۆژهەڵات بە هاوکاری فیدراسیۆنی کۆمەڵە کوردیەکانی فینلاند، داوا نامەیەکیان پێشکەش وەزارەتی دەرەوە، هەموو پەرلەمانتێرانی فینلاند، بالیۆزخانەی وڵاتانی جیهان لە فینلاند کرد لە مەڕ  کوشتنی کۆلبەران و پێشێلکاری مافی مرۆڤ لە رۆژهەڵاتی کوردستان.

رۆژی سێ شەممە 19.9.2017 ژمارەیەک لە حیزب و رێکخراوەکانی چالاکی رۆژهەڵاتی کوردستان لە فینلاند بە هاوکاری فیدراسیۆنی کۆمەڵە کوردیەکان لەو وڵاتەدا لە داوانامەیەکدا وێرای ئاماژەکردن بە پێشێلکاریەکانی مافی مرۆڤی خەلکی کوردستان لە لایەن کۆماری ئیسلامی و کوشتاری سیستماتیکی کۆڵبەرانی کوردستان، داوایان لە دەوڵەتی فینلاند و کۆمەڵگای ناونەتەوەیی کرد کە بە خستنە فشار بۆسەر ئەو رژێمە پێشی ژێنۆسایدی سیستماتیکی ئابووری و کۆمەڵایەتی خەڵکی کوردستان بهێنن.

 

دەقی دوانامەکە بەشێوەی خوارەوەیە:

داوانامە بۆ دەوڵەتی فینلاند و کۆمەڵگای ناونەتەوەیی

 

ئێمە واژۆکارانی ئەو داوانامەیە لە دەوڵەتی فینلاند و کۆمەلگای ناونەتەوەی داوا دەکەین زەخت بخەنە سەر کۆماری ئیسلامی ئێران پابەندی بنەماکانی مافی مرۆڤ بێت و خۆی لە کوشتنی سیستماتیکی کۆلبەران و زەحمەتکێشانی کوردستان بپارێزن.

رۆژی 3.9.2017 هێزەکانی چەکداری ئێران لە شاری بانەی کوردستانی ئێران تەقەیان کۆلبەران کرد و لەئاکامدا دووکەس بەناوەکانی قادر بەهرامی 45 ساڵە و حەیدەر فەرەجی 21 ساڵە گیانیان لە دەست دا. لە سەرەتای ساڵی 2017دا لانی کەم 114 کۆڵبەر لە کوردستان لە لایەن هێزەکانی ئێرانەوە کوژراو و بریندار بوون دەیان کۆلبەر و نارازیانی سەرکوتی خەڵکی کوردستان رەوانەی ئەشکەنجەکانی کۆماری ئیسلامی کراون. لە هەفتەی رابردوودا لە شارەکانی کوردستان خەڵک شارەکان بۆ دەربریی نارەزایەتی خۆیان دەستیان کرد بە خۆپێشاندانی ئارام لە بەردەم دەزگاکانی حکوومەتی ئێران. هێزەکانی چەکداری لە بەرامبەردا بە تەقە لە خەڵک وێرای بریدار کردنی ژمارەیەکی زۆر لە خەلک چەندین کەس لە خەڵکی بەشدار لە خۆپێشاندانەکاندا گیراوە و رەوانەی زیندان کردووە. ناوچەی کوردستانی ئیران لە لایەن کۆماری ئیسلامی ئێراندا لە ژێر ئابووڵقەی ئابووریدایە. لە ماوەی ١٠ ساڵی رابردوو سەدانکەس لە کۆلبەرانی کوردستان لەلایەن هێزەکانی ئێرانەوە کوژراون و بەدەیانکەس بریندار و کەم ئەندام بوون و بەسەدان چاورپێی کۆلبەران قەڵاچۆ کراون.  لە چواردەیەی دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێراندا لانی کەمی سەرمایەگوزاری بۆ بەرەوپێش چوونی ئابووری، پیشەسازی و کرانەوەی شوێنی کار ئەنجام دراوە بە شیوەیەک کە چوار پارێزگای سەرەکی رۆژهەڵاتی کوردستان هەژارترین پارێزگانی ئێران، نرخی بێکاری لەو پارێزگایانەدا لە ئاستی خۆدیدایە. زیاتر لە 70٪ خەڵکی کوردستان تەمەنیان لەژێر 35 ساڵە. لەو ژمارەیە لانی کەم 25ی لاوان بێکارن و هیچ سەرچاوەیەکی بژێویان نیە. خەڵک بۆ ئەوەی بتوانێت بژێوی ژیانی خۆیان بەدەستەوە بێنێت ناچار روویان کردۆتە پیشەی تاقەتپرووکێن و مەترسیداری کۆڵبەری. کۆلبەرانی کوردستان بۆ هێنان و بردنی کەلوپەلی ژیان و بار بە پێ یان بە چوارپێیەکانی خۆیان ناچار دەبن دەیان کیلۆمێتر لە شاخ و دەوەنەکانی کوردستان بپیون و هەرکام لەوان لانی کەم ١٠٠ کیلۆ بار هەلگرن بۆ گەیاندن بە بەکارهێنەرانی لە ناو ئێراندا. ئەم کارە تاقەت پرووکێنە وێرای ئەوەی کە دەبێتە هۆی نەخۆشی، پیری زووگەیوو (زودرس)، مەرگی زووکات، لە گەڵ هەرەشەی کوژران لە لایەن هێزەکانی چەکداری کۆماری ئیسلامی ئێراندا بەرەوروو دەبن.

لە ئێران خەڵکی کوردستان کەشی ژیانیان بەسەردا رۆژ بەرۆژ بەرتەسک دەکرێتەوە، لەلایەک بە شێوەکی پرچەک میلیتاریزە کراوە، هەر جۆرە بزاڤێکی مەدەنی خەڵک لەلایەن حکوومەتەوە سەرکوت دەکرێت، لە لایەکی دیکەوە رێگە نادرێت لە کوردستان سەرمایەگوزاری بکرێت وهەلومەرجی کاری و کارخولقاندن بۆ خەڵک برەخسێت. رژێمی ئێران هاوکات بە شێوەی سیستماتیک خەریکی وێرانکردنی ژینگە و دارستان و کانیاوە ژێرزەویەکانی کوردستانە. بە پێی ئەسڵێ 43ی یاسای بنەرەتی ئێران، "ئەرکی دەوڵەت پێکهێنانی دەرفەت و ئیمکان بۆ وەدیهاتنی کارایی تەواو (اشتغال کامل) و وەدیهێنانی کەلوپەلی کاری بۆ هەموو ئەو کەسانەیە کە توانایی کاریان نیە". دەوڵەت بە پێی دستووری ئێران ئەرکدارە ناوەرۆکی بەرنامەی ئابووری خۆی بەشێوەیەک دابرێژیت کە بۆ هەمووکەس هەلی کار و خو تاقیکردنەوە و بەرەوپێش چوونی ئابووری هەبێت. دستووری ئێران دەوڵەت ئەرکدار دەکات کە ئازادی هەڵبژاردنی پیشە بۆ خەڵک وەدیبێنێت و خەڵک ناچار بە بەهرەکێشی و ئەنجامی کاری ناچاری نەبێت.

بە پێچەوانەی دستووری کۆماری ئیسلامی ئێران دەسەڵاتدارانی تاران هەموو دەرفەتەکانی کاریان لە خەلکی کوردستان ئەستاندووە و ئەوانیان ناچار کردووە روو بکەنە کاری تاقەتپرووکێن و مەترسیداری کۆلبەری، کرێکاری رۆژانە و کاری زۆرەملی بە مەبەستی دابین کردنی سەرەتاییترین پێویستیەکانی ژیانی خۆیان. بۆ ئەوەی ژیان لەسەر خەڵکی کوردستان بەرتەسکتر بێت، رژێمی ئیران بە شیوەی سیستماتیک بە مین ریژکردنی رێگاو بانەکان و تەقە لە کۆلبەران، شوان و گاوان و زەحمەتکێشانی کوردستان رەفتاری سیستەمێکی داگیرکەر لە گەڵ نەتەوەیەکی داگیرکراو ئەنجام دەدەن. ئەم سیاسەتەی کۆماری ئیسلامی شتێک نیە جگە لە ژێنۆسایدی سپی و بێ دەنگی خەڵکی کورد لە کوردستانی ئێران.

ئێران هەردوو جارنامەی مافی مرۆڤی ICCPR و ICESCR و هەروەها جارنامەی قەدەغەکردنی هەرجۆرە هەڵاواردنێک لە 1966ی واژۆی کردووە و دەبێ پابەند بەو جاڕنامە و پەیماننامانەی ناونەتەوەیی بێت.

ئێمە داوا لە دەوڵەتی فینلاند و کۆمەڵگای ناونەتەوەیی دەکەین کە لە رێگای پێوەندیە دیپلۆماتیک و سیاسیەکانی خۆیانەوە زەخت بخەنە سەر کۆماری ئیسلامی ئێران بۆ

  1. جێبەجێ کردنی ئەسڵی 43ی دستووری خۆی
  2. جێبەجێ کردنی ئەرکەکانی خۆی بە پێی جاڕنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بەتایبەت ICESCR و جاڕنامەی دژی هەڵاواردن
  3. کۆتایی هێنان بە سەرکوتی زەحمەتکێشانی کوردستان و کوشتن و گرتنی کۆڵبەران
  4. کردنەوەی دەرگای سەرمایەگوزاری وەک بەشەکانی ناوەندی ئێران بۆ کوردستان
  5. ئازاد کردنی زیندانیان و گیراوانی نارازی لە کوژرانی کۆلبەران.
  6. رێگەدان بە لێژنەیەکی چاوەدێری لە مافی مرۆڤی لە کوردستان بە تایبەت لە پارێزگاکانی: ئیلام، کرمانشان، کوردستان و "ئازەربایجانی رۆژاوا".

درێژەدانی ئەو سیاسەتەی کۆماری ئیسلامی ئێران دەتوانیت لە درێژخایەندا ببێتە هۆی کارەساتێکی مرۆڤی و کوژران و ئاوارەبوونی سەدان هەزار لە خەڵکی کوردستان.

 

 

بەش: هەواڵی حیزبی

 رۆژهەڵاتی کوردستان ئەمرۆ کە قۆناغی راسانەوە تێپەردەکات، لەکاتێکدا یادی ٢٥مین ساڵڤەگەری تیرۆری میکۆنۆس دەکاتەوە، کە حیزبەکەی دکتۆر سەعید شەرەفکەندی هەروا جێگای هیوای خەباتکاران و شۆرشگیرانی کوردستان و مەکۆی هیوای کچان و کوڕانی نیشتیمانە. هەرچۆنێک دکتۆر شەرەفکەندی باوەری بە خەباتی هاوبەشی نەتەوایەتی و بەرەوپێشبردنی یەکسانی کۆمەڵایەتی هەبوو، ئەمرۆ راسانی رۆژهەڵاتی کوردستان بۆتە گۆڕەپانی بەرەوپێش چوونی خەباتی یەکسانی خوازانە و رزگاری خوازی نەتەوایەتی و لاوانی کوردستان پێشرەوی بەرەوپێش چوونی ئەو خەباتە پیرۆزەن.

درێژەی بابەت...

بەش: هەواڵی گشتی


تیرۆری دەوڵەتی بەشێکی جیانەکراوە لە ستراتێژی دەسەڵاتدارانی ئێران لە سەردەمی ڕێژیمی پاشایەتی و کۆماری ئیسلامی ئێران وەک "دابینکاری هێمنایەتی ناوخۆیی" و "بەرهەڵستی پێشگیرانە"ی ئەو رێژیمانە دژی جیابیران و خەباتکارانی نەتەوەی کورد بووە. 

رۆژی ١٧ی سێپته‌مبری ١٩٩٢ د. سادق شه‌ره‌فکه‌ندی سکرتێری گشتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و سێ که‌س له‌ هاوڕێیانی له‌ رێستۆرانی میکۆنۆسی به‌رلین، دوای کۆبوونه‌وه‌ی ئه‌نترناسیۆنال سۆسیالیست له‌ لایه‌ن تیرۆریسته‌کانی کۆماری ئیسلامی ئێرانه‌وه‌ تیرۆر کران. ئاکامی پێنج ساڵ دادگای به‌ناوبانگی میکۆنۆس مه‌حکووم کردنی رێبه‌رانی پله‌ یه‌کی کۆماری ئیسلامی ئێران بوو له‌ داڕشتن و به‌رێوه‌بردنی پلانی تیرۆری رێبه‌رانی کورد. دوای راگه‌یاندنی ئاکامی دادگا وڵاتانی ئه‌ندامی ئه‌نجوومه‌نی ئوروپا بۆ ماوه‌یه‌ک باڵیۆزه‌کانی خۆیانیان له‌ ئێران کشایه‌وه‌. 

تیرۆری دەوڵەتی بەشێکی جیانەکراوە لە ستراتێژی دەسەڵاتدارانی ئێران لە سەردەمی ڕێژیمی پاشایەتی و کۆماری ئیسلامی ئێران وەک "دابینکاری هێمنایەتی ناوخۆیی" و "بەرهەڵستی پێشگیرانە"ی ئەو رێژیمانە دژی جیابیران و خەباتکارانی نەتەوەی کورد بووە. 

لە سەرەتای دامەزراندنی ڕێژیمی ئیسلامی ئێران، تیرۆر وەک دیاردەیەکی ترسهێنەر لە پێناو ستراتێژی "صدور انقلاب اسلامی" بوو بە بەشیکی نەگۆڕ لە سیاسەتەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران. سەرکەوتنی رواڵەتی ڕێژیمی ئێران لە بارمتەگرتنی ٥٥ ئەمریکایی باڵیۆزخانەی ئەو وڵاتە لە ئێران لە ساڵی ١٩٧٩دا کاربەدەستانی ئەو رێژیمەی بۆ گەشەپێدانی چەکی "کارایان" زۆرتر هاندا و بوو بە هۆی ئەوەیکە بە تیرۆر و بارمتەگرتن رۆژهەڵاتی ناوەراست بکاتە مەیدانی تیرۆر و مرۆڤ کوژی خۆی. له‌ هه‌شتاکاندا به‌شداری و ده‌ستێوه‌ردانی ئێران له‌ کاروباری ناوخۆیی لوبنان، پشتگیری له‌ هێزه‌ تیرۆریست و توندڕه‌وه‌کانی فلستینی وه‌ک حه‌ماس و جیهاد و حیزبوڵای لوبنان و پێشکه‌ش کردنی ساڵانه‌ نیوملیۆن به‌رمیل نه‌وت به‌ بێ به‌رانبه‌ر بۆ سووریا بۆ خه‌بات دژی "هێزی داگیرکه‌ر و سه‌هیۆنیستی" کۆماری ئیسلامی ئێران بوو به‌ زلهێزی مه‌رگهێنه‌ری ناوچه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راست، که‌ ماشینی تیرۆری ئه‌و، سنووره‌کانی رۆژهه‌ڵاتی ناڤینیشی ته‌نیوه‌. 

تیرۆر بە مەبەستی بەکاربردن وەک هێزی گوشار بۆ سەر کۆمەڵگای نێونەتەوەیی بەشێکی جیانەکراو لە ستراتێژی ڕێژیمی ئێرانە. لەو پێوەندییەدا ئێران جیا لە پشتیوانی لۆجیستیکی، پەروەردەی تیرۆریستان و بەکارهێنانیان وەک سەربازانی ونی ئیمان زەمان، هەوڵی داوە زۆرجار رۆڵی نێوینجی‌گەرایانە بگێڕێت و بەوە ویستی خۆی لەسەر قوربانیانی تیرۆر و بارمتەگیری بسەپێنێت. له‌ قه‌راخ کێشمه‌کێشه‌ ناونه‌ته‌وه‌ییه‌کاندا کۆماری ئیسلامی ئێران ده‌ستی کرد به‌ له‌ناوبردنی فیزیکی چالاکانی سیاسی و خه‌نیمه‌کانی خۆی له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات. له‌ ماوه‌ی نێوان ١٩٨٢ تا ١٩٩٦ زیاتر له‌ شه‌ست که‌س له‌ ئه‌ندامانی هێزه ‌ئۆپۆزیسیۆنه‌کان له‌لایه‌ن کۆماری ئیسلامی ئێرانه‌وه‌ ته‌نیا له‌ وڵاتانی ئه‌ندامی ئه‌نجوومه‌نی ئوروپا تیرۆر کراون که‌ له‌وانه‌ دوو رێبه‌ری پایه‌به‌رزی گه‌لی کورد دکتۆر قاسملوو و دکتۆر سادق شه‌ره‌فکه‌ندی به‌رچاوترینیانن. 

ئێرانی خاوەن ئەزموون لە تیرۆریزمی ناودەوڵەتیدا بۆ گەشەپێدانی ماشێنی مرۆڤکوژی خۆی لە ماوەی ساڵانی رابردوودا بە دامەزراندنی سوپای قودس و گەشەپیدانی "بەرگری پێشگیرانە" تۆڕەکانی تیرۆری خۆی لە هەموو ئاستەکانی جیهانیدا بەربڵاو کردۆتەوە و بە بەشداری راستەوخۆ لە شەڕی ناوخۆیی سووریا لە کەنار ڕێژیمی ئەسەد و هاوکاری هێزەکانی تیرۆریستی شیعە لە یەمەن و لوبنان و فلستین، تیرۆر وەک هێرش بۆ زەمینگیرکردنی کۆمەڵگای ناونەتەوەیی و ئاڵوگۆڕ و گەشەکردنی ئاشتی لە رۆژهەڵاتی ناوەراست بەکار دەبات. ئەو رێژیمە باش دەزانێت بوونی سەقامگیری و ئاشتی لە ناوچەدا بە واتای وەڵامدەری ئەو بەرامبەر بە ویستی خەڵک و رووخانەی ئەو دێت. 

ئەمرۆ تیرۆریزمی کۆماری ئیسلامی ئێران دژی نەتەوەی کورد رەهەندەکانی بەرفراوانتر بووە. هەررۆژ بە کوشتن و تیرۆری زنجیرەیی کۆلبەران و ئابلۆقەی ئابووری تیرۆریزمی دەوڵەتی خۆی دژی ژیانی ئابووری و سەرەتاییترین مافەکانی خەڵکی کوردستان بەکار دەبات و لەلایەک بە کەڵک وەرگرتن لە هێزی تیرۆریزمی سایبێری لە هەوڵی شەڕی رەوانی و دووبەرەکی خستن و گەشەپێدانی هێزی بێ بڕوایی لە ناو جووڵانەوەی کورد دایە. ئەگەر تیرۆری فیزیکی و لە ناوبردنی چالاکڤانان و رێبەرانی کورد دەبوونە هۆی کارەساتی لەنەکاو و بەرچاو، ئەمرۆ پانتایی تیرۆر هەموو تانوپۆی کۆمەڵگای گرتووە و تیرۆریزمی ئەو رێژیمە لە هەموو جێگایەک حوزووری هەیە. تیرۆری رەوانی ئەو ڕێژیمە نا دیار، هەست پێنەکراو و ژیرانەیە بۆیە مەترسی ئەو لە تیرۆری فیزیکی و لەناوبردنی جەستەی چەند چالاکێک زیاترە. لە رێگای کاناڵی تیرۆریزمی سایبێریدا کۆماری ئیسلامی ئێران بنەماکانی کۆمەڵگایەکی لەحاڵی گەشەکردن لە ناو دەبات و لە هەوڵی هێنانەدی سەرگێژی، پشێوی و ترس‌ولەرز و تەنگەژەی کۆمەڵایەتی و قووڵترکردنی قەیرانی بڕوای کۆمەڵایەتی لە کوردستاندایە. 

دادگای میکۆنۆس کۆماری ئیسلامی ئێران و فه‌لسه‌فه‌ی تیرۆریزمی ئیسلامی ئێرانی به‌ جیهان ناساند. له‌و دادگایه‌دا ده‌رکه‌وت که‌ سیاسه‌ته‌کانی تیرۆریستی ئه‌و رێژیمه‌ له‌ ئاستێکی زۆر به‌رزدا داڕێژراون و به‌شێکی جیانه‌کراو له‌ سیاسه‌تی ناوخۆیی و ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و رێژیمه‌ن‌. 

هه‌رچه‌ند دوای ده‌رکرانی حوکمی دادگای میکۆنۆس تیرۆری چالاکانی ئۆپۆزیسیۆن له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئێران تا راده‌یه‌ک راوه‌ستاوه‌، ماشێنی تیرۆر کۆماری ئیسلامی ئه‌مجار رووی کرده‌ ناوخۆی ئێران و خه‌نیمه‌کانی ناوخۆیی و ئه‌وانه‌ی که‌ ته‌نانه‌ت ته‌واویه‌تی کۆماری ئیسلامی ئێرانیان قبووڵ بوو گرته‌وه‌. یه‌که‌م قوربانی شه‌پۆلی تازه‌ی تیرۆری کۆماری ئیسلامی داریوش فروهه‌ر – یه‌که‌م وه‌زیری کاری کۆماری ئیسلامی و سه‌رۆکی نهضت ملی ئێران - و خێزانی ئه‌و بوون، که‌ به‌شێوه‌یه‌کی دڕندانه‌ له‌ ماڵی خۆیان کوژران. به‌دوای ئه‌ودا به‌ ده‌یان که‌س له‌ جیابیران، رۆژنامه‌ڤانان، چالاکانی مه‌ده‌نی و خوێندکاری به‌ شێوه‌کانی جۆراوجۆر بوونه‌ قوربانی ماشێنی تیرۆری ناوخۆیی کۆماری ئیسلامی ئێران و ئه‌و ره‌وته‌ ئەمرۆش بە زیندانی کردن، بێ سەروشوێن‌کردن و "حەسری" ناوماڵ کردن هەروا درێژەی هەیە.

خومه‌ینی له‌ ٢٠ی ئاگۆستی ١٩٧٩دا له‌ وته‌یه‌کدا خه‌ڵکی کورد له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان و حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانی به‌ دارو ده‌سته‌ی ئیسرائیل و ئه‌مریکا له‌ ناوچه‌ ناو ده‌بات و ئه‌و حیزبه‌ هه‌ڵوه‌شاوه‌ راده‌گه‌یه‌نێ. دووساڵ تێناپه‌ڕێ که‌ له‌ ساڵی ١٩٨٢ به‌ ده‌رکردنی یاسای "حدود و قصاص" ئه‌ندامان، لایه‌نگران و دۆستانی ئه‌و حیزبه‌ به‌ "محارب" و "مفسد فی الارض" ده‌ناسرێن و به‌وجۆره‌ کوشتن و تیرۆری هه‌موو ئه‌وکه‌سانه‌ی که‌ ته‌نانه‌ت پێوه‌ندی "عاتفیشیان" له‌گه‌ڵ حیزبه‌ هه‌ڵوه‌شاوه‌که‌ هه‌بێت به‌ حه‌ڵال ده‌زانرێت.

دایکی تیرۆر له‌ خه‌می له‌ ده‌ست چوونی بڕوای ئێران وه‌ک ئه‌ندامی کۆمه‌ڵگای ناونه‌ته‌وه‌یی نییه‌. خومه‌ینی له‌و باره‌دا به‌ راشکاوانه‌ وتوویه‌تی: "ئێمه‌ منه‌تمان به‌وه‌ نییه‌ که‌ جیهانی ده‌ره‌وه‌ ده‌رکمان نه‌که‌ن. ئه‌و خاینانه‌ بێ دینن، ئه‌و مونافقانه‌ی کوردستان خایین و بێ دینن. ده‌بێ دژی ئه‌وان هێز به‌کار ببردرێت. ده‌وڵه‌ت ده‌بێ به‌ توندی دژی ئه‌وان راوه‌ستێ. سوپا ده‌بێ به‌توندی ئه‌وان سه‌رکوت بکات. ئێمه‌ ئه‌وان به‌ توندی سه‌رکوت ده‌که‌ین. ئێمه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی که‌ ده‌یانهه‌وێ له‌ گه‌ڵ ئه‌وان [کورده‌کان ] ده‌که‌ونه‌ گفتگۆ سه‌رکوت ده‌که‌ین." (ئایه‌توللا خومه‌ینی ٢٦ی گه‌لاوێژی ١٣٥٨).

ئه‌زموونی شه‌ره‌کانی ئه‌فغانستان و عێراق و شه‌ڕی ئه‌و دواییانه‌ی حیزبوڵای لوبنان له‌گه‌ڵ ئیسرائیل، سه‌لمێنه‌ری ئه‌و راستیه‌یه‌، که‌ تا دیکی تیرۆر مابێ، تیرۆر و تیرۆریزم به‌ شێوه‌ی به‌ربڵاوتر له‌ جاران درێژه‌ به‌ چالاکی خۆی ده‌دات. 

ئەزموونی شەرەکانی یەمەن، سووریا، تەنگەژەی سیاسی عێراق، کێشەکانی دیکەی ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەراست، هاوکاری هێزەکانی تاڵبان و خزمەتی لۆجیستیکی بۆ تیرۆریستەکانی ناوچەیی سەلمێنەری ئەو راستییەن کە تا دیکی تیرۆر مابێ، تیرۆر و تیرۆریزم به‌ شێوه‌ی به‌ربڵاوتر له‌ جاران درێژه‌ به‌ چالاکی خۆی ده‌دات. بە گەشەپێدانی هێزی مووشەکی "قاررەپەیمای" خۆی دوای رێککەوتنی بەرجام ئێران سەلماندی کە رێژیمێک نییە لە ئاستی ناونەتەوەییدا ببێتە شەریکی ئاوەدانکردنەوەی ئاشتی و سەقامگیری، چونکە سەقامگیری و ئاشتی گەورەترین دوژمنی ئەو ڕێژیمەن. بۆیە کۆمەڵگای ناونەتەوەیی و وڵاتانی یەکیەتی ئورووپا لە هەڵەیەکی قەرەبوونەکراودان ئەگەر لەسەر ئەو بنەمایە لە هەوڵی سەرمایەگوزاری لەسەر ئەو وڵاتە بن. 

دکتۆر سادق شه‌ره‌فکه‌ندی بوو به‌ قوربانی تیرۆری کۆماری ئیسلامی ئێران، به‌ڵام خوێنی شه‌ره‌فکه‌ندی رووی دزێوی کۆماری ئیسلامی ئێرانی به‌ هه‌موو جیهان ناساند و به‌وه‌ سه‌ره‌ڕای برینی قووڵ و سووتێنه‌ری له‌ ده‌ست چوونی رێبه‌رێکی به‌وه‌ج یه‌کێک له‌ به‌هێزترین چه‌که‌کانی کۆماری ئیسلامی ئێران له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات لێ ئه‌ستێندرا.

 

نووسینی: مه‌جید حه‌قی 

لە ماڵپەری کوردستان مێدیا وەرگیراوە

لینکی سەرەکی بابەتەکە:

http://www.kurdistanmedia.com/sorani/dreje/30135

چالاکیه‌کان